Оһуокай

Оһуокай туһунан

Оһуокай

Былыргы оһуокай

Таас хайаларга былыргы таас үйэ дьоно үҥкүүлүү сылдьар ураайдаабыттара элбэх. Оһуокай түҥ былыргыттан силис тардар.

Оһуокай суолтата

Оһуокай уонна дьуохар диэн тыллар биир төрүттээхтэр. Былыргы түүрк баар йохару диэн тылтан тахсаллар. Соҕуруу диэн суолталаах.

Үөрүү ырыата

Н.Антонов этэринэн, былыр сахалар атын түүрдэри кытта Кытай Хуанхэ өрүһүгэр олорбуттар. Оччолорго Хуанхэ өрүһү Чээл Быраан диэн ааттыыр эбиттэр. Суолтата Мэлдьи Күөох Өрүс диэн. Бу тылы оһуокай бастакы тылы быһыытынан ааҕаллар.

Толору суруллуута маннык:

Чэй дуо?
Чээл быраан!

2014 сылтан саха итэҕэлигэр бу тыл үөрүү ырыатын быһыытынан биллэр

Бобуулар

17-с үйэттэн оһуокайы бобуу барар. Оччолорго дьон элбэх буолан түмсэрин сөбүлээбэтэхтэрэ. Былааһы утары туруохтара диэн куттаналлара. Бу бобууга итэҕэл эмиэ холбоспута.

Сэбиэскэй кэмҥэ 1930-с сылларга бобуу саҥа көрүҥнэммитэ. Оһуокай аныга олоххо сөп түбэспэт диэн боппуттара:

  • Илиилэриттэн тутуһан сысытыганнаах ыарыыны тарҕаталлар.
  • Атахтарынан быылы көтөҕөллөр.

Киин улуустарга, кытыы улуустарга да оһуокай сүтэн барбыта. Арай Бүлүү сүнньүгэр олорооччу сахалар оһуокай илдьэ сылдьыбыттара.

1950-с сылларга оһуокайы үлэни мэһэйдиир диэн эмиэ бобо сатаабыттара.

Оһуокай тиллиитэ

1986 сылтан Оһуокай Уйбаан устудьуоннарга оһуокай ыытар буолбута.
1987 сыллаахха Дьокуускайга «Оһуокай» түмсүү тэриллэр.
1990 сыллаахха оһуокайы бобуу уһуллар.
1990 сыллаахха Дьокуускай аан бастаан ыһыах ыытыллар. Дьөһөгөй ыһыаҕа диэн ааттанар. Онно оһуокай ыһыах биир сүрүн оонньуута буолар. Мантан ыла өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн ыһыахтар оһуокайдаах буолаллар.

Сунтаарга туойаллара:

Сылгы буоллар сырыттын,
Ынах буолар ыанньыйдын,
Оҕо буолар ытаатын,
Оҕонньор буолар олордун.

Оһуокай көрүҥнэрэ

  • Айыылары туойан оһуокай
  • Сайын кэлэн иһэрин туойан оһуокай
  • Этиһии оһуокай
  • Дьону ойуулуур оһуокай
  • Бэйэ олоҕун кэпсээһин оһуокай
  • Кыайыылаах үлэни туойар оһуокай

Доҕойук Уола

19-с үйэҕэ Бүлүү сүнньүнэн оһуокай оонньууга тэҥнээҕин булбатах киһинэн Ньурба олохтооҕо Доҕойук Уола аатырара.

Ырдьаҥ Дьаакып

С.Зверовы ырыаҕа үөрэппит киһи Ырдьаҥ Дьаакып буолар. Кини кырдьан баран бүтэҕигин хатыҥҥа өйөнөн олорон ыллаабыта. 1928 сыллаахха өлөр.

Киччэй

Өрөбөлүүсүйэ кэнниттэн 1940-с сылларга дылы Ходуһалаах диэн алааска сылын аайы Киччэй эмээхсин ыһыах тэрийэн ыытара. Кини бэйэтэ аатырбыт оһуокай этээччи этэ. Кини оһуокайдыыр сылдьан элбэх оһуокайдьыттар, ол иһигэр С.Зверев оһуокайга уһуйуллан тахсыбыттара.

С.Зверев — Кыыл уола

20-с үйэҕэ Бүлүү сүнньүгэр С.Зверев-Кыыл уола аатырбыта.

Элбэхтик оһуокайдаабыт сирдэрэ бу буолаллар:

  • Сунтаар. Угут Күөл.
  • Сунтаар. Улуу Сыһыы. Бу күөл тула элбэх ыал олороро. Сайын кинилэр түптэлэрин, Манчаары көскө олорон, күөдьүтэлээн биэрэрэ.

-=Оһуокай Уйбаан үлэтэ
-1986 сылтан устудьуоннарга оһуокайы ыытан барар.
-1989 сылга бэйэтин икки масыынатын атыылаан көрдөрөр хаамара атыылаһар. Оһуокайдары устар.
-1990 сыллаахха оһуокайы бобууну уһулар.

Н.Петров үлэтэ

Кини саха тылын дуоктара этэ уонна Сунтар буолан бэркэ оһуокай этэрэ. Ити дааннайдарын туһанан 1987 сыллаахха «Оһуокай» түмсүү бастакы бэрэстээтэлэ буолар. Сылы быһа түмсэн оһуокайдыыр буолаллар. Ыһыахха оһуокайы ыһыах биир сүрүн оонньуута оҕороллор.

Тэрис үлэтэ

1990 сыллаахха саха култууратыгар ыалдьааччылары түмэн өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн киэҥник тарҕыммыт «Саха кэскилэ» түмсүүнү тэрийэр. Ити түмсүү көҕүлээһининэн Дьокуускай куоракка бастакы Улуу ыһыах ыытыллар. Ыһыах биир сүрүн оонньуутунан оһуокай ааҕыллар.

В.В.Илларионов — Мичээр

Ырыаҕы билиҥҥи кэмҥэ биир уһугулаан бырапагаандалааччынан фольклорист В.В.Илларионов буолар.